وسواسی-اجباری

خصیصه اصلی اختلال وسواسی-اجباری (OCD) وجود وسواس یا اجبارهایی مکرر و شدید است که رنج و عذاب قابل ملاحظه ای برای فرد ایجاد می کند. این وسواس یا اجبارها سبب اتلاف وقت می شوند و اختلال قابل ملاحظه ای در روند معمول و طبیعی زندگی، کارکرد شغلی، فعالیتهای اجتماعی یا روابط فرد ایجاد می کنند.

بیمار مبتلا به اختلال وسواسی-اجباری ممکن است فقط وسواس فکری، اجبار یا هردوی آنها را باهم داشته باشد.

وسواس عبارت است از: فکر، احساس، اندیشه یا حسی تکراری و مزاحم.

برخلاف وسواس (Obsession) که یک فرایند ذهنی است، اجبار (Compulsion) نوعی رفتار است. اجبار رفتاری آگاهانه، معیارمند و تکراری است، نظیر شمارش، وارسی یا اجتناب. بیمار مبتلا به این اختلال از غیرمنطقی بودن وسواسش آگاهی دارد اما به صورت ناخواسته این رفتار را انجام می دهد.

وسواس باعث افزایش اضطراب در فرد می شود. با انجام اجبار، اضطراب فرد بیمار تخفیف و تقلیل می یابد و اگر بیمار دربرابر انجام اجبار مقاومت کند، اضطرابش افزوده می شود.

اختلال وسواسی-اجباری، چهار الگوی عمده دارد:

  1. آلودگی: وسواس آلودگی و به دنبالش شست وشو یا اجتناب اجبارگونه از چیزی که فرد گمان به آلوده بودن آن دارد، شایع ترین الگوی وسواس می باشد.
  2.  تردید مرضی: دومین الگوی شایع وسواس تردید است که به دنبالش اجبار به صورت وارسی روی می دهد. مثلاً فرد می ترسد که مبادا اجاق را خاموش یا در را قفل نکرده باشد.
  3. افکار مزاحم: سومین الگوی شایع وسواس است که فرد صرفاً افکاری وسواسی و مزاحم بدون هیچ گونه عمل اجبارگونه داشته باشد. این نوع وسواس معمولاً افکاری تکراری درباره نوعی عمل جنسی یا پرخاشگرانه است که به نظر خود فرد، شرم آور است.
  4.  تقارن: لزوم رعایت تقارن یا دقت وسواسی موجب کندی اجبارگونه در فرد می شود. مثلاً بیمار ساعت ها وقت لازم دارد تا صورتش را اصلاح کند

 

روشهای درمان بیماری

روان درمانی

رفتار درمانی به خصوص با استفاده از تکنیک مواجهه و بازداری از پاسخ ( Exposure + Response Preuention ) روش مؤثری در درمان OCD است. در این روش بیمار با موردی که نسبت به آن وسواس دارد (مثلاً آلودگی) مواجه می شود و از عکس العمل بیمار (مانند شست وشو) ممانعت به عمل می آید و کارایی معادل دارو درمانی دارد. سایر انواع روان درمانی در مورد OCD عبارت است از: درمان شناختی- رفتاری (CBT) و درمان روان تحلیلگری

 

دارو درمانی

مفیدترین داروها برای OCD مهارکننده های اختصاصی بازجذب سروتونین یا SSRLها، شامل: فلوئوکستین (Prozac)، فلووکسامین، پاروکستین، سرترالین و کلومی بیرامین هستند.